Yazınsal Uzamlar – 1

Posted on: Pazartesi, Ocak 7, 2019

Zamanı dolduran nedir bilinmez. Tren katarı gibi uç uca eklenen anlar mı, gündelik hayhuyun arasında sıkışıp kalan sessizlik anları mı yoksa insanın tek başına, sadece kendi bedeni ve düşünceleriyle kalakaldığı ender boşluklar mı? Dünya bir bekleme yeri, dedi bir arkadaşım geçenlerde. Ne beklediğimizi de bilmiyoruz üstelik, diye de ekledi. Başımı sallamakla yetindim. Artık çoğu kez yaptığım gibi. Kendimle ve zihnimde dönüp duran düşüncelerle mücadele etmekten, başkalarına karşılık vermekte yahut basit bir diyaloğa girmekte zorlandığım olabiliyor. Bu gibi durumlarda da – her zaman olduğu gibi – yazı ve edebiyat imdadıma yetişiyor. Yazınsal bir uzama sığınmak bildiğim tek kaçış yolu. Bunca şeyi neden kağıda geçirmiyorum ki, gibi bir saikle yola çıkmıştım blog sayfasını açtığımda; oysa sonra, çok vakit geçmeden zihnime ilave bir yük bindirdiğim hissine kapıldım. Ne değişti peki? Hiç. Belki şimdi de, blog için bir şeyler karalamanın bu yüklerden arınmanın bir yolu olabileceği hissine kapılmışımdır, kim bilir?

Evet, kendime ait sanal odamı epeydir ihmal ettiğim doğru. Bunun elbette ki birden fazla nedeni var fakat tümünü “hayat gailesi” adlı halımızın altına süpürüp devam edebiliriz. Bu zaman zarfında ne mi oldu? Roman yazmaya çabaladım! Bu çabam halen devam ediyor ve bu kez, tünelin sonunda bir türlü ışık sızdırmayan duvarı yerle bir edinceye dek pes etmeye niyetim yok.

Forster, “Roman Sanatı” adlı kitabında romanı “biçimsiz koskoca bir kara parçası” olarak tanımlıyor. “Cuk oturan” bir ifade. Romanı, üzerinde dolaşırken tırmanılacak tepelerle dağlar, dereler, bataklıklar ve denizlere rast gelebileceğimiz kocaman bir kara parçasına benzetmek aklıma yatıyor. Hatta yazar, romanın coğrafyasındaki en yüksek dağa çıkıp gördüklerini anlatır, gerek gördüğünde aşağıdaki canlıların gündelik yaşamlarına ve hatta zihinlerine dahi konuk olabilir. Romanın coğrafyası aslında çoğu zaman yazar için de tekinsizdir, bilinmeyenlerle doludur. Yazı tavını buldukça yazar hem metnin coğrafyasına hem de karakterlere alışır, alışmalıdır. Hatta romanların özellikle ilk birkaç bölümünün, metnin ilerleyen kısımlarına ulaşıldığında yeniden yazılmasının çoğu zaman daha iyi sonuç vereceğini düşünüyorum. Kimi yazarlar için her romanın ayrı bir coğrafyası varken, kimileri için aslında romandan romana değişmeyen daha genel bir topoğrafyadan bahsetmek mümkün olabilir.

Forster, Roman Sanatı

Forster’ın bu benzetmesinin zihnimde bambaşka kapılar açmasının nedeni bu düşünceye, yani yazarın kendi coğrafyasını yaratması fikrine kendimi oldum olası yakın hissetmem. Romanın büyüsünün tam da bundan kaynaklandığına inanıyorum. Bize verilenden farklı, bambaşka bir gerçeklik yaratmak; verilenle yetinmemek ve önceleri sadece zihnimizin – var olduğunu belki bizim dahi fark etmediğimiz – karanlık dehlizlerinde şekillenmeye başlayan ve sonrasında kağıt üstünde yeni baştan yaratılmayı dayatacak denli güçlenen ikinci bir dünya ortaya koymak ve hatta bununla da yetinmeyip başkalarının da kendi yarattığımız bu dünyanın gerçekliğine inanmalarını sağlamak…

Gerçekten de, roman yazmayla yapı inşa etmek arasındaki benzerlikler yadsınacak gibi değil. En önemli kısım elbette ki giderek genişleyecek yapıyı taşıyabilecek denli sağlam bir temel oluşturabilmek. Zihnimde en başından beri çok genel hatlarıyla özetlenebilecek bir konu ve dört tane de karakter vardı. Gerisi, bu dört roman kahramanını neredeyse her tür sesten, kokudan yahut görüntüden uzak karanlık bir boşluğa fırlatıp attıktan sonra şekillenmeye başladı. Lukács’a göre “bireysel ve yalnız” birer öznellikten ibaret roman kahramanlarının temelde birer arayışçı olduğu unutulmamalı. Yazmaya devam ettikçe bu karakterlerin her birinin metindeki temel meselelerin ucundan tutmaya başladıklarını fark ettim. Bu noktada henüz asıl güçlükle, yani metnin dayattığı üslubu belirleme zorunluluğuyla yüzleşmemiştim.

Lukacs, Roman Kuramıı

Proust, “Üslup yazarın gerçeğe dayattığı dönüşümdür,” der. Çok doğru, ancak burada bir parantez açılması gerektiğini düşünüyorum. Üslup söz konusu olduğunda aslında farkında olmadan iki farklı kavramdan bahsederiz. Bunlardan ilki yazarın üslubudur. Yani daha kapsayıcı ve yazarın kaleme aldığı her metne öyle ya da böyle nüfuz eden neredeyse canlı bir “müdahaleci”. Kafka’nın bir metnini Musil ya da Gombrowicz metinlerinden ilk bakışta ayırabilmemizi sağlayan tam da budur.

Yazarın imzası, onun “gerçeğe dayattığı” biricik dönüşümdür üslup. Diğeriyse metnin dayattığı üsluptur. Buna belki “metnin tonu”  demek daha doğru olacaktır. İşte bu ilk roman denemesinde beni en çok zorlayan kısım metnin üslubunu belirlemek oldu. Öyle ki, metne yedi-sekiz kez baştan başlayıp her seferinde yirmi beş otuz sayfa kadar yazdıktan sonra bu döngünün sonsuza dek tekrar edeceğini, durmadan o ilk cümleye dönüp duracağımı düşünmeye başladım. İşte tam da o dönemde, Nilüfer Belediyesi’nin Gölyazı’daki Yazar Evi’nde iki hafta geçirme fırsatım oldu. Başlı başına bir yazı konusu olabilecek güzellikteki Gölyazı ve Yazar Evi deneyimi roman için bir dönüm noktası oldu. Metnin üslubu en nihayetinde yavaş yavaş kendini göstermeye ve cümleler birbiri ardı sıra eklenmeye başladı. Mücadelenin birinci yarısını bu şekilde atlattım gibi görünüyor. İkinci yarı, yani zihnimdeki yapıyı içime sinen bir şekilde kâğıda dökme süreciyse ilk yarı kadar olmasa da epey zorlayıcı bir şekilde ilerlemeye devam ediyor.

Başımı suyun yüzeyine biraz olsun çıkarabildiğime göre sanal odama daha sık uğrayabilmeyi umuyorum.

Gölyazı

Gölyazı

Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+Pin on Pinterest



Theme by Blogmilk   Coded by Brandi Bernoskie